مقدمه
در دنیای امروز که بخش بزرگی از فعالیت های اقتصادی به فعالیت های اینترنتی تبدیل شده، اعتماد کاربران به فروشگاه های اینترنتی نیز به یکی از چالش های مهم تبدیل شده است. در غیاب تعامل فیزیکی، بررسی اعتبار کسب و کارهای آنلاین به ابزار های نوین و رسمی نیاز دارد. یکی از مهم ترین این ابزارها، اینماد یا نماد اعتماد الکترونیکی است که نقش مهمی در شکل دهی به فرهنگ خرید آنلاین ایفا میکند. از نظر نهادهای دولتی، بانکی و قضایی ایران، اینماد یک نشان معتبر قانونی محسوب می شود و فقط کسب و کارهایی که موفق به طی مراحل تأیید فنی و حقوقی میشوند، اجازه درج اینماد در سایت خود را دارند. در این مقاله، به بررسی همه جانبه اینماد، اهداف و فلسفه وجودی آن و انواع و میزان اعتباری که در عمل دارد خواهیم پرداخت.
اینماد برای چه کسانی مناسب است؟
نماد اعتماد الکترونیکی برای فروشگاه های اینترنتی، ارائه دهندگان خدمات آنلاین، صاحبان استارتاپ ها و کسب و کار های نوپا، افراد حقیقی یا حقوقی که نیاز به درگاه پرداخت دارند، برند های معتبر و شرکت های رسمی و کسانی که قصد دارند در مارکت پلیسها فعالیت کنند یک نیاز است اما قانون مشخصی وجود ندارد که بگوید «هر سایتی باید اینماد داشته باشد». فقط برای استفاده از درگاه پرداخت مستقیم بانکی، بانکها و شرکتهای پرداخت یار (مثل زرین پال، آیدی پی، پی پینگ، نوینو پی و…) اینماد را الزامی کردهاند.
ایجاد اعتماد برای مشتری
از آنجا که کاربران هنگام خرید اینترنتی نمی توانند کالا را پیش از خرید ببینند، با فروشنده مستقیماً صحبت کنند یا از سابقه ی او مطمئن شوند؛ اینماد طراحی شد. اینماد (eNAMAD) نشان یا گواهی است که از طرف مرکز توسعه تجارت الکترونیکی (زیرمجموعه وزارت صمت) به وب سایت ها اعطا می شود. تا در این فضای بی واسطه، یک نشان شناسایی رسمی و استعلام پذیر باشد که خیال کاربران را تا حدی آسوده کند. وجود این نماد روی یک وب سایت، نشانه ای از ثبت رسمی و قانونی آن سایت است.
ساماندهی کسب و کار اینترنتی
پیش از شکل گیری اینماد، مرز مشخصی بین فروشگاه های واقعی و جعلی در فضای آنلاین وجود نداشت. یکی از اهداف کلیدی اینماد، ساماندهی و قانون مند کردن کسب و کارهای اینترنتی است. هر فروشگاهی که اینماد دریافت میکند، باید مراحل رسمی احراز هویت حقوقی یا حقیقی، تایید آدرس و اطلاعات تماس کسب و کار، بررسی وب سایت و تطبیق با استانداردهای قانونی را طی کرده باشد و قوانین بازگشت کالا، خدمات پس از فروش، و حفظ حریم خصوصی مشتریان را رعایت کند و الزاما فرآیند خرید، پرداخت و ارتباط با مشتری را به طور شفاف توضیح دهد.
تسهیل نظارت قضایی و حقوقی
یکی دیگر از دلایل ایجاد اینماد، امکان پذیر کردن پیگیری قانونی تخلفات در فضای مجازی است. در واقع، اینماد فقط یک مجوز نیست، بلکه چارچوبی برای پاسخ گویی و تعهد به حقوق مشتریان را فراهم می کند. با توجه به اینکه کسب و کارهای دارای اینماد اطلاعات هویتی شان در سامانه رسمی ثبت شده است، در صورت وقوع تخلف، امکان شکایت و پیگیری مؤثر از سوی کاربران و نهادهای قانونی وجود دارد که به تعلیق یا ابطال نشان اینماد ختم میشود. این امر به کاهش آسیبپذیری کاربران در برابر کلاهبرداری ها و تقویت فروشگاههای قانون مند منجر شده است.
انواع اینماد
(نماد اعتماد الکترونیکی) بر اساس سطح اعتماد، نوع فعالیت کسب و کار، و ویژگی های فنی به چند دسته تقسیم می شود که در ادامه به آن خواهم پرداخت:
۱. اینماد موقت (تک ستاره خاکستری)
برای کسب و کارهای نوپا که هنوز مراحل کامل احراز و بررسی را طی نکرده اند با اعتبار محدود صادر می شود.
۲. اینماد دائم (یک یا دو ستاره رنگی)
پس از احراز کامل مدارک، بررسی فنی سایت، وجود گواهی SSL (برای دو ستاره) و رعایت الزامات قانونی، صادر می شود.
۳. اینماد اعتبار (سه ستاره رنگی)
یکی از بالاترین درجه هایی است که با ارزیابی ۴ ساله به کسب و کار های اینترنتی اعطاء میشود.
۴. اینماد اعتبار (چهار یا پنج ستاره رنگی)
برای وبسایت هایی که بالاترین حد رضایت از مشتری را داشته باشند و با فاکتورهای متنوعی ارزیابی شده باشند.
۵.اینماد مالی (بدون ستاره)
مختص پرداخت یار ها و کسب و کارهایی است که خدمات مالی یا واسطه گری دارند.
۶. اینماد حقوقی (بدون ستاره)
برای شرکت ها، برندهای ثبتشده و کسب و کارهایی که با شخصیت حقوقی ثبت شدهاند صادر می شود.
۷. اینماد کسب و کارهای بومی (در دست توسعه)
بر اساس اطلاعیه های مرکز توسعه تجارت الکترونیکی، در آینده نمادهایی با ویژگی های محلی و بومی یا نمادهای مخصوص پلتفرم های چند فروشنده (Marketplace) نیز تعریف می شود، که در حال حاضر در مرحله پایلوت یا آزمایشی هستند.
جمع بندی
اینماد نماد قانون مندی، شفافیت و مسئولیت پذیری در بستر فروشگاه های اینترنتی ایران است. فلسفه وجودی آن، تسهیل اعتماد، حمایت از حقوق مصرف کنندگان و افزایش پاسخ گویی کسب و کارهای آنلاین است. گرچه نمیتوان تنها با دیدن این نماد اعتماد کامل داشت، اما نبود آن به ویژه در فروشگاه هایی که خدمات مالی یا فروش مستقیم ارائه می دهند، می تواند زنگ خطری برای کاربران باشد. کاربران اینماد را به عنوان اولین فیلتر بررسی اعتبار سایت ها در نظر میگیرند. در عین حال، فروشگاههایی که به دنبال فعالیت حرفه ای، پایدار و قابل اتکا هستند، باید دریافت و حفظ اینماد را جزو اصول بنیادین کسب و کار خود بدانند تا علاوه بر اعتبار قانونی و رسمی امکان استفاده از درگاه پرداخت بانکی مستقیم را داشته باشند و مشتریان با خیال راحت خرید کنند.
دریافت اینماد ممکن است برای بسیاری از کسبوکارهای آنلاین، پیچیده، زمانبر یا مبهم به نظر برسد، ما با آشنایی کامل به الزامات قانونی، مراحل فنی و تجربه عملی در پرونده های متعدد، کنار شما هستیم تا اتمام مراحل دریافت اینماد را سریع تر، مطمئن تر و بدون خطا طی کنید.
